علائم کمبود مواد مغذی در تغذیه نهال ها (نیتروژن، پتاسیم، فسفر و…)
سلامتی و رشد مطلوب نهالها مستقیماً به تأمین مناسب عناصر غذایی وابسته است. کمبود حتی یک عنصر کلیدی میتواند رشد نهال را مختل کرده، آن را مستعد بیماریها کند و در نهایت منجر به کاهش کمیت و کیفیت محصول شود. تشخیص بهموقع این کمبودها، کلید حفظ سلامت باغ و جلوگیری از خسارات اقتصادی است. در این مقاله، علائم کمبود اصلیترین عناصر غذایی در تغذیه نهال شامل نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و آهن بررسی میشود.
تغذیه نهال به روش اصولی و رفع کمبود نهال
۱. کمبودنیتروژن (N): عنصر رشد سبزینه
نیتروژن جزء اصلی پروتئینها، کلروفیل و اسیدهای نوکلئیک است و نقش حیاتی در رشد رویشی و سبزینگی گیاه از نهال گردو پکان گرفته تا نهال شلیل مغان دارد.
علائم کمبود:
-
کلروز عمومی: زردی یکنواخت و پیشرونده برگهای پیر (قدیمیتر) که از نوک و حاشیه برگ شروع میشود. این مهمترین علامت است، زیرا گیاه نیتروژن را از برگهای مسن به بافتهای جوان منتقل میکند.
-
توقف رشد: نهال کوتاهقد و باریک باقی میماند و فاصله بین گرهها کاهش مییابد.
-
کوچک ماندن برگها: برگهای جدید نیز کوچک و کمرنگ هستند.
-
قرمزی یا نارنجی شدن رگبرگها: در برخی گونهها ممکن است دیده شود.
-
ریزش زودرس برگها: برگهای زرد شده میریزند.
۲. کمبود فسفر (P): عنصر انرژی و ریشهزایی
فسفر در انتقال انرژی (ATP)، تقسیم سلولی، رشد ریشه و رسیدن میوه نقش اساسی دارد.
علائم کمبود:
-
توقف یا کاهش شدید رشد: نهال به شدت کوتاه و کپهای میماند.
-
رنگپریدگی و ارغوانی شدن: برگها و به خصوص ساقهها ممکن است رنگ ارغوانی، بنفش یا مایل به قرمز به خود بگیرند. این علامت در برگهای جوان و در پاییز بیشتر مشهود است.
-
برگهای تیره و کدر: برگها ممکن است سبز تیره یا متمایل به آبی با ظاهری کدر شوند.
-
تأخیر در بلوغ و گلدهی: نهال دیرتر به مرحله زایشی میرود.
-
ضعف سیستم ریشه: ریشهها کمپشت و توسعهنیافته هستند.
۳. کمبود پتاسیم (K): عنصر کیفیت و مقاومت
پتاسیم در فعالسازی آنزیمها، تنظیم فشار اسمزی، انتقال مواد، افزایش کیفیت میوه و مقاومت به تنشهای خشکی، سرمازدگی و بیماریها نهال شلیل شمس یا نهال گردو شیلی مؤثر است.
علائم کمبود:
-
سوختگی حاشیه و نوک برگ (کلروز و نکروز): در برگهای پیر، حاشیه و نوک برگها زرد و سپس قهوهای شده و میسوزد، در حالی که وسط برگ ممکن است سبز باقی بماند. این حالت به تدریج به سمت مرکز برگ پیشروی میکند.
-
لولهای شدن برگها: برگها ممکن است به سمت پایین لوله شوند.
-
میوههای ریز و بیکیفیت: میوهها رشد کافی ندارند، رنگپذیری ضعیفی دارند و مزه آنها نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
-
ضعف ساقه: ساقهها نازک و ضعیف میشوند.
۴. کمبود عناصر ثانویه و ریز مغذیها
کلسیم (Ca):
-
علائم در جوانهها و برگهای جوان: جوانههای انتهایی میمیرند. برگهای جوان چروکیده، بدشکل و دارای لبههای سوخته هستند.
-
پوسیدگی گلگاه: در میوهها (مانند گوجه فرنگی، سیب) شایع است.
منیزیم (Mg): (جزء مرکزی مولکول کلروفیل)
-
کلروز بین رگبرگی در برگهای پیر: بافت بین رگبرگهای برگهای مسن زرد میشود، در حالی که خود رگبرگها سبز باقی میمانند (الگوی “درخت کریسمس”). ممکن است در نهایت لکههای نکروزه قهوهای ظاهر شود.
آهن (Fe):
-
کلروز بین رگبرگی در برگهای جوان: برخلاف منیزیم، این علائم ابتدا در برگهای جوان و بالایی نهال دیده میشود. رگبرگها سبز پررنگ و فضاهای بین آنها زرد تا تقریباً سفید میشود. در کمبود شدید، کل برگ سفید میشود.
نکات کلیدی برای تشخیص و مدیریت
-
مشاهده دقیق: علائم را به دقت بررسی کنید: در کدام بخش گیاه (برگ پیر یا جوان) شروع شده؟ آیا کل برگ زرد است یا بین رگبرگی؟ آیا نکروز (سوختگی) وجود دارد؟
-
آزمایش خاک و برگ: دقیقترین روش برای تشخیص کمبود، آزمایش تجزیه خاک و آنالیز برگ است. این آزمایشها میزان واقعی عناصر در دسترس گیاه را نشان میدهند.
-
احتیاط در مصرف کود: گاهی ممکن است علائم مسمومیت (کوددهی بیش از حد) شبیه کمبود باشد. همچنین، کمبود یک عنصر ممکن است جذب عنصر دیگر را مختل کند.
-
اصلاح pH خاک: بسیاری از کمبودها (خصوصاً آهن، فسفر و منگنز) در خاکهای قلیایی (pH بالا) رخ میدهد، حتی اگر مقدار کل عنصر در خاک کافی باشد. اصلاح pH به جذب بهتر عناصر کمک میکند.
-
استفاده از کودهای مناسب: پس از تشخیص دقیق، از کودهای متعادل و قابل جذب برای رفع کمبود استفاده کنید. مثلاً برای رفع سریع کمبود آهن میتوان از کودهای کلاته استفاده کرد.
جمعبندی
شناخت زبان گیاه و تفسیر صحیح علائم کمبود مواد مغذی، یک مهارت ضروری برای هر باغدار است تا بتواند تغذیه نهال اصولی برای نهال در نظر بگیرید. توجه به تغییرات رنگ، شکل و رشد نهالها میتواند هشدار اولیهای برای بروز مشکل باشد. با این حال، برای مدیریت علمی و پایدار، تکیه بر مشاهده بصری به تنهایی کافی نیست و آزمایش منظم خاک و برگ نقشه راه مطمئنی برای برنامه تغذیهای بهینه فراهم میکند. تأمین متعادل عناصر غذایی، نهالهایی قوی، پربار و مقاوم در برابر تنشها پرورش خواهد داد.
راه های ارتباطی با نهالستان
شعبه مرکزی: تهران -دماوند۸کیلومتری جاده فیروزکوه ۲۰۰متر بالاتر از سه راهی ابسرد، در جاده اصلی فیروزکوه روبروی مسجد اهل بیت
شعبه میاندواب: میاندواب جاده بوکان بالاتر از کشتارگاه صنعتی جنب غذاخوری دالاهو نهالستان یاسین سعادت
شماره تماس: 09123120501